Từ ngày 01/7/2026, Luật Dân số số 113/2025/QH15 và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác dân số của nước ta. Đây là cơ sở pháp lý toàn diện nhằm giải quyết những vấn đề dân số trong giai đoạn mới, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao và hướng tới mục tiêu "Dân số phát triển – Gia đình hạnh phúc – Đất nước phồn vinh".
Luật Dân số năm 2025 tập trung vào nhiều nội dung quan trọng, trong đó ưu tiên duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh và chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số.
Đối với chính sách duy trì mức sinh thay thế, Luật khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, chăm sóc, nuôi dạy con khỏe mạnh, phát triển toàn diện. Đồng thời, Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi tại các địa phương có mức sinh thấp theo quy định, góp phần duy trì quy mô dân số hợp lý và bảo đảm nguồn nhân lực cho tương lai.
Bên cạnh đó, Luật đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao chất lượng dân số thông qua khuyến khích khám sức khỏe trước khi kết hôn; tăng cường sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh để phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh; đẩy mạnh chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giống nòi và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Một điểm mới đáng chú ý là Luật tiếp tục khẳng định nghiêm cấm mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền xây dựng nếp sống văn minh, bình đẳng giới, xóa bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ. Việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý và ổn định xã hội trong tương lai.
Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra ngày càng rõ nét, Luật cũng khuyến khích mỗi người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già về sức khỏe, tài chính, tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng.
Để triển khai hiệu quả Luật Dân số, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 168/2026/NĐ-CP quy định chi tiết nhiều chính sách quan trọng. Nghị định quy định cụ thể về điều kiện, thủ tục và mức hỗ trợ đối với các chính sách hỗ trợ sinh con theo quy định của Luật; đồng thời hướng dẫn thực hiện các chính sách chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng thông qua việc phát triển mô hình câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi, điểm chăm sóc ban ngày và dịch vụ chăm sóc tại nhà đối với người có nhu cầu.
Ngoài ra, Nghị định cũng quy định cụ thể về đối tượng, phạm vi và mức hỗ trợ sàng lọc trước sinh và sơ sinh theo lộ trình phù hợp, giúp phát hiện sớm các bệnh, tật bẩm sinh để có biện pháp can thiệp, điều trị kịp thời, góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời.
Việc triển khai đồng bộ Luật Dân số và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị mà còn cần sự chung tay của mỗi người dân. Mỗi gia đình hãy chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn; thực hiện sinh con có trách nhiệm, sinh đủ hai con và nuôi dạy con tốt; không lựa chọn giới tính thai nhi; tích cực tham gia sàng lọc trước sinh, sơ sinh; đồng thời quan tâm chăm sóc, phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình và cộng đồng.
Thực hiện tốt Luật Dân số chính là góp phần xây dựng những gia đình hạnh phúc, nâng cao chất lượng dân số, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
